PESM: ਪੰਜ ਤੱਤ, ਇੱਕ ਧਰਤੀ

ਪੰਚਭੂਤ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮਾਡਲ (PESM) ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਇਕਸਾਰ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਢਾਂਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਚਭੂਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਮਾਪ ਜੋੜ ਕੇ ਸਰੋਤ ਵਰਤੋਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪਰਖਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਕ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਪਦਾਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਵਿਆਖਿਆ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਮਾਪਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੁਧਾਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਮਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਹਨ।

PESM ਕੀ ਹੈ?

ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੰਚਭੂਤ ਪਰੰਪਰਾ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ, ਮਿੱਟੀ, ਤਾਪ, ਹਵਾ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਝੱਲਣ ਸਮਰੱਥਾ, ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਅਧਿਐਨ PESM ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰੋਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਘਟਾ ਕੇ ਭਲਾਈ ਵਧਾਉਣਾ ਮਕਸਦ ਹੈ।

ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਉਂ ਹੈ

UN SDG Report 2026 ਮੁਤਾਬਕ ਮੁਲਾਂਕਿਤ 139 ਟੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 15% ਸਹੀ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਅਤੇ 21% ਦਰਮਿਆਨੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। Planetary Health Check 2026 ਮੁਤਾਬਕ ਨੌਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਹਨ। WWF Living Planet Report 2024 ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਰੀੜ੍ਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਬਾਦੀਆਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ 1970–2020 ਦੌਰਾਨ ਔਸਤ 73% ਕਮੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਕੁੱਲ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ। Global Footprint Network ਮੁਤਾਬਕ 2026 ਦੀ ਮੰਗ 1.73 ਧਰਤੀਆਂ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; Earth Overshoot Day 30 ਜੁਲਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਪੈਰਛਾਪ ਸਾਰੇ ਖਣਿਜਾਂ, ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਬਾਲਣਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਮਾਪ ਨਹੀਂ।

ਧੂੰਏਂ ਤੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ, ਭੂਜਲ ਅਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਘਟਣਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਢਾਂਚਾਗਤ ਬਦਲਾਅ ਵੱਖਰੇ ਦਬਾਅ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਕਾਸ ਹੱਦਾਂ, ਸਰੋਤ ਬਜਟ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਆਵਾਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੰਜਮ, ਨਿਆਂਪੂਰਨ ਵੰਡ ਅਤੇ ਬਹਾਲੀ ਇਹ ਕੰਮ ਜੋੜਦੇ ਹਨ।

ਤਜਵੀਜ਼ਸ਼ੁਦਾ ਪੰਚੇੱਟੀ ਤਲਾਬ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਮੈਦਾਨੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।

ਪੰਜ ਸਰਲ ਵਿਚਾਰ

ਮੁੱਢਲਾ ਢਾਂਚਾ ਪੰਜ ਤੱਤ ਖੇਤਰਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਘਰ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਪੰਚੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤੱਤ ਦਾ 50% ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਚਾਰਾਂ ਦਾ 12.5% ਹਰੇਕ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਬਣਤਰ ਦੀ ਪੂਰਵਧਾਰਨਾ ਹੈ; ਮਾਪਿਆ ਪਦਾਰਥਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੂਚਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅੰਕ-ਵਿਧੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਅਰਥ ਕਾਇਮ ਹੈ; ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਆਵਾਸ ਉਸ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਅਸੀਂ ਨਤੀਜੇ ਕਿਵੇਂ ਮਾਪਦੇ ਹਾਂ

ਤਜਵੀਜ਼ਸ਼ੁਦਾ ਪਾਇਲਟ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੌਨਸੂਨਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਮਾਪ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਰੱਖਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ, ਤਲਾਬ ਭੰਡਾਰ, ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬਚਣਾ, ਤਾਪ, ਹਵਾ, ਕੂੜਾ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਵਰਤੋਂ ਦਰਜ ਕਰਾਂਗੇ। ਸਵਾਲ ਤੇ ਤਰੀਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਫ਼ਰਕ ਵੇਖਾਂਗੇ। ਸੁਤੰਤਰ ਸਮੀਖਿਆ ਮੰਗ ਕੇ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਛਾਪਾਂਗੇ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਭਲਾਈ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਲਵਾਂਗੇ।

ਸਾਡਾ ਨਜ਼ਰੀਆ

ਪੰਚਭੂਤ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮਾਡਲ (PESM) ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਇਕਸਾਰ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਢਾਂਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਚਭੂਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਮਾਪ ਜੋੜ ਕੇ ਸਰੋਤ ਵਰਤੋਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪਰਖਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜੋ

ਤਜਵੀਜ਼ਸ਼ੁਦਾ ਪੰਚੇੱਟੀ ਤਲਾਬ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਮੈਦਾਨੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਰਵਾਇਤੀ ਪਦਾਂ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਰਥ-ਵਿਆਖਿਆ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਮਾਪਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੁਧਾਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਮਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। admin@agastheeswarartrust.org

ਧਰਤੀ ਦਾ ਜੀਵਤ ਚੱਕਰ, ਸਮੂਹ ਅਨੁਸਾਰ

ਰਵਾਇਤੀ ਵਿਆਖਿਆ: ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਿੱਧ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਸਮਝ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਪਦਾਰਥਕ ਅਨੁਪਾਤ ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਰੀਰਕ ਵਰਗੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ।

• ਸਮਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਵਿਅਸ਼ਟੀ। ਪਰੰਪਰਾ ਦੋ ਪੱਧਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ: ਸਮਸ਼ਟੀ, ਯਾਨੀ ਪੂਰਾ ਸਮੂਹ (ਧਰਤੀ, ਇੱਕ ਰਾਜ, ਇੱਕ ਪਿੰਡ), ਅਤੇ ਵਿਅਸ਼ਟੀ, ਯਾਨੀ ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ (ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ)। ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੋਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• ਹਰ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕੋ ਨਮੂਨਾ। “ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈ” (அண்டத்தில் உள்ளதே பிண்டம், பிண்டத்தில் உள்ளதே அண்டம் — ਅਰਥ: ਜੋ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ ਉਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ)। ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਚਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਚਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ, ਤੱਥ ਨਹੀਂ।
• ਪੰਚਭੂਤ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਮਾਡਲ (PESM) ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਇਕਸਾਰ ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਢਾਂਚਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਚਭੂਤ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅੰਕੜੇ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਮਾਪ ਜੋੜ ਕੇ ਸਰੋਤ ਵਰਤੋਂ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪਰਖਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਟੀਚਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਕ ਬਣਦਾ ਹੈ।